ОСОБЛИВОСТІ ВИРОЩУВАННЯ КУКУРУДЗИ НА ЗЕРНО НА ОСУШУВАНИХ ЗЕМЛЯХ У ЗОНІ ЗАХІДНОГО ПОЛІССЯ УКРАЇНИ В УМОВАХ СУЧАСНИХ КЛІМАТИЧНИХ ЗМІН
Анотація
Сучасні кліматичні зміни, а саме суттєве потепління, в зонах північного Лісостепу та Полісся України сприяє вирощуванню низки зернових та зернобобових культур (кукурудза на зерно, соя, соняшник та ін), раніше непритаманних для цього регіону. Серед вищевказаних культур кукурудза володіє найбільшим потенціалом урожайності зерна, тому є однією з найбільш поширених культур у світовому землеробстві. Якщо ще 10-15 років тому вирощування кукурудзи на зерно в зоні Полісся не практикували, то останнім часом її посівні площі істотно виросли, а врожайність не поступається традиційним для цієї культури регіонам Лісостепу та Степу. Результати експериментальних досліджень Сарненської дослідної станції показали, що в сприятливих умовах на найродючіших відмінах осушуваних дерново-підзолистих ґрунтів зони Західного Полісся при інтенсивних технологіях можна одержати понад 10-12 т/га зерна кукурудзи. Аналіз гідротермічних показників свідчить, що при нинішніх показниках теплозабезпеченості вегетаційного періоду в зоні Західного Полісся на мінеральних ґрунтах можливе достигання не тільки ранньостиглих, а навіть середньоранніх гібридів кукурудзи з ФАО до 280-300. Осушувані торфові ґрунти завдяки високому вмісту азоту та достатній кількості вологи володіють потрібним потенціалом для одержання високої урожайності зерна кукурудзи. Однак її показники по роках досліджень сильно варіюють і значною мірою залежать від агрометеорологічних умов вегетаційного періоду конкретного року. Встановлено, що основними обмежуючими чинниками для досягнення високого урожаю зерна кукурудзи на торфових ґрунтах є менш сприятливі мікрокліматичні особливості (менша кількість активного тепла, коротший вегетаційний та без морозний період тощо) порівняно з прилеглими дерново-підзолистими ґрунтами розташованими поряд на суходолі.
Експериментально встановлено, що в умовах мінімальної тривалості безморозного періоду сформувати повноцінний урожай зерна на осушуваних торфових ґрунтах у зоні Західного Полісся встигнуть лише найбільш ранньостиглі гібриди кукурудзи з ФАО до 220-240. Обравши більш пізньостиглі гібриди існує ризик суттєвого недобору урожаю через передчасне припинення вегетації, спричинене ранніми осінніми заморозками.
Встановлено, що найвищу урожайність кукурудзи на зерно, як на дерново-підзолистих, так і торфових ґрунтах, забезпечувала органо-мінеральна система удобрення, яка базувалась на внесенні повного мінерального удобрення в нормі N90Р90К90 на дерново-підзолистих ґрунтах та N35Р60К120 на торфових ґрунтах у поєднанні з фосформобілізуючим препаратом Райс Пі. Застосування органо-мінеральної системи удобрення (N90Р90К90 + фосформобілізуючий препарат Райс Пі) забезпечило підвищення урожайності кукурудзи на дерново-підзолистих ґрунтах на 3,02 т/га порівняно з базовою системою удобрення (N30Р30К30). Застосування органо-мінеральної системи удобрення (N35Р60К120 + фосформобілізуючий препарат Райс Пі) забезпечило підвищення урожайності кукурудзи на торфових ґрунтах на 5,68 т/га порівняно з природним фоном родючості.
Посилання
2. Zosymchuk, M.D. (2022). Kukurudziani laifkhaky [Corn life hack]. The Ukrainian Farmer, 1 (145), 62-64. [in Ukrainian].
3. Petrychenko, V.F., & Lykhochvor, V.V. (2020). Roslynytstvo. Novi tekhnolohii vyroshchuvannia polovykh kultur [Plant growing. New technologies for growing field crops]. Lviv. Ukrainski tekhnolohii. [in Ukrainian].
4. Tekhnolohiia vyroshchuvannia kukurudzy. Rekomendatsii KWS [Corn growing technologies. KWS recommendations]. [in Ukrainian].
5. Ahrobiznes u 2019-2021 rr. Statystychnyi zbirnyk [Agribusiness in 2019-2020. Statistical collection]. [in Ukrainian]
6. Rezultaty doslidzhennia 105 hibrydiv kukurudzy, system zakhystu ta zhyvlennia u 2020 rotsi [Research results of 105 corn hybrids, protection and nutrition systems in 2020]. https://superagronom.com/articles/458-rezultati-doslidjennya-105-gibridiv-kukurudzi-sistem-zahistu-ta-jivlennya-u-2020-rotsi [in Ukrainian]
7. Zosymchuk, M.D. (2020). Postiina propyska [Permanent registration]. The Ukrainian Farmer, 11 (131), 26-27. [in Ukrainian].
8. Tarariko, Yu. O., Saidak, R.V., & Soroka, Yu.V. (2016). Perspektyvy vykorystannia meliorovanykh zemel humidnoi zony Ukrainy v umovakh zmin klimatu [Prospects for the use of reclaimed lands in the humid zone of Ukraine in the context of climate change]. Visnyk ahrarnoi nauky, 7, 55-59. [in Ukrainian]
9. Naukovi osnovy ahropromyslovoho vyrobnytstva v zoni Polissia ta zakhidnomu rehioni Ukrainy [Scientific foundations of agro-industrial production in the Polissia zone and the western region of Ukraine]. M.V. Zubets and others (Eds.). (2010). 944. [in Ukrainian]
10. Naukovo obhruntovana systema vedennia ahropromyslovoho vyrobnytstva u Volynskii obl. [The system of conducting industrial protection production in the Volyn region has been scientifically substantiated.]. (2008). Lutsk:V.H. Ivanyuk. [in Ukrainian]
11. Ryzhuk, S.M., Savchuk, O.I., Melnychuk, A.O., & Pryimachuk, T.Iu. (2022). Efektyvnist korotkorotatsiinykh sivozmin z ekonomichno-pryvablyvymy kulturamy na osushuvanykh dernovo-pidzolystykh gruntakh [Efficiency of short-rotation crop rotations with economically attractive crops on drained soddy-podzolic soils]. Visnyk ahrarnoi nauky, 2 (827), 11-18. [in Ukrainian].
12. Lykhochvor, V.V. (2001). Praktychni porady z vyroshchuvannia zernovykh ta zernobobovykh kultur v umovakh Zakhidnoi Ukrainy [Practical advice on growing grains and leguminous crops in Western Ukraine]. Lviv: NVF "Ukrainski tekhnolohii". [in Ukrainian]
13. Truskavetskyi, R.S. (2010). Torfovi grunty i torfovyshcha Ukrainy [Peat soils and peatlands of Ukraine]. Kharkiv [in Ukrainian]
14. Voropai, H.V. (2020). Silskohospodarske vykorystannia osushuvanykh zemel humidnoi zony Ukrainy v umovakh reformuvannia ahrarnoho sektoru ta zmin klimatu [Agricultural use of drained lands in the humid zone of Ukraine in the context of reforming the agricultural sector and climate change]. Visnyk ahrarnoi nauky, 11, 62-73. [in Ukrainian]
15. Prymak, I.D. (2016). Ahrometeorolohiia [Agrometeorology]. Kyiv. [in Ukrainian]
16. Avramenko, N.M. (2016). Klymatycheskye yzmenenyia na Polesskoi opytnoi stantsyy melyoratyvnoho zemledelyia y luhovodstva za peryod ynstrumentalnykh nabliudenyi. Materyaly mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsyy Problemy ratsyonalnoho yspolzovanyia pryrodnykh resursov y ustoichyvoe razvytye Polesia [Climatic changes at the Polesie experimental station of reclamation agriculture and grassland farming during the period of instrumental observations. Proceedings of the international scientific conference Problems of rational use of natural resources and sustainable development of Polesie]. Minsk, 318-323. [in Russian].
17. Moroz, H.M. (2016). Dynamyka pokazatelei ahroklymatycheskykh uslovyi Belorusskoho Polesia. Materyaly mezhdunarodnoi nauchnoi konferentsyy Problemy ratsyonalnoho yspolzovanyia pryrodnykh resursov y ustoichyvoe razvytye Polesia [Dynamics of indicators of agroclimatic conditions in Belarusian Polesie. Proceedings of the international scientific conference Problems of rational use of natural resources and sustainable development of Polesie]. Minsk, 404-408. [in Russian].
18. Yak obraty hibryd kukurudzy? [How to choose a corn hybrid] https://kurkul.com/spetsproekty/702-yak-obrati-gibrid-kukurudzi [in Ukrainian]
19. Lapa, Y.Z. (1965). Ahroklymatychekye kharakterystyka y mykroklymatycheskye osobennosty osushennoho bolota «Chemernoe». Sbornyk Osushenye y osvoenye nyzynnykh bolot Polesskoi zony USSR [Agroclimatic characteristics and microclimatic features of the drained Chemernoye swamp. Collection: Drainage and development of lowland swamps in the Polesie zone of the Ukrainian SSR]. Kyiv, 11-30. [in Russian].
20. Voropai, H.V., Yatsyk, M.V., Mozol, N.V., Stetsiuk, M.H., & Zosymchuk, M.D. (2020). Osoblyvosti formuvannia vodno-teplovoho rezhymu osushuvanykh hruntiv v umovakh zmin klimatu (na prykladi Sarnenskoi doslidnoi stantsii IWPiM NAAN) [Peculiarities of the formation of the water-thermal regime of drained soils under conditions of climate change (on the example of the Sarny research station of the IWP&LR of NAAS)]. Visnyk ahrarnoi nauky, 1, 68-74. (https://doi.org/10.31073/mivg202001 ). [in Ukrainian]
21. Mazur, V.A., Palamarchuk, V.D., Polishchuk, I.S., & Palamarchuk, O.D. (2017). Novitni ahrotekhnolohii u roslynnytstvi [The latest agricultural technologies in crop production]. Vinnytsia. [in Ukrainian]
